‘Herstel Hoornwerk maakt geschiedenis weer zichtbaar'

Bij het herstel van het monumentale Hoornwerk bij Rhenen, onderdeel van de dijkversterking van de Grebbedijk, wordt ook de geschiedenis van het verdedigingswerk weer zichtbaar gemaakt.

Bert Rietberg van Stichting Grebbelinie en wethouder Hans Boerkamp van gemeente Rhenen zijn er blij mee. “Dit unieke culturele erfgoed illustreert de momenten waarop de Grebbelinie van belang is geweest voor onze vrijheid. Een verhaal dat het verdient om doorverteld te worden”.

De Grebbedijk tussen Wageningen en Rhenen wordt de komende jaren versterkt als onderdeel van het nationale Hoogwaterbeschermingsprogramma. De dijkversterking wordt gezamenlijk opgepakt door de provincies Utrecht en Gelderland, gemeente Wageningen, Staatsbosbeheer, Rijkswaterstaat en Waterschap Vallei en Veluwe. Daarbij doet zich ook de kans voor het oude Hoornwerk bij Rhenen op te knappen en beter zichtbaar te maken.

Tijdlijnen

Bert Rietberg van Stichting Grebbelinie en gebiedscoöperatie O-Gen: “Vanuit het programma ‘Grebbelinie boven water’ was de Grebbelinie al opgeknapt voor cultuurhistorie en recreatie, maar van de militaire geschiedenis van het oude Hoornwerk zie je nog weinig, als je er niets van weet.”

Bij de dijkversterking wordt de buitenste ring, de ‘enveloppe’, verhoogd tot de oorspronkelijke hoogte. Verhogen van de dijk ter plaatste is dan niet meer nodig. Aan de binnenkant van de dijk worden daarbij de verschillende tijdlijnen uit de geschiedenis van het Hoornwerk beter zichtbaar gemaakt. Zo worden onder meer een loopgraaf en een kazemat meegenomen in het plan.

Gelukkig zien overheden ook hoe waardevol dit verdedigingslint langs de oostgrens van de provincie is, en dat het nationale en zelfs internationale betekenis heeft.

Bert Rietberg

Zicht op aanvallers

Rietberg: “De oorspronkelijke hoogte van het Hoornwerk in 1785 komt juist overeen met de gewenste dijkhoogte voor de waterveiligheid. Door de eeuwen heen is het verzakt. Ook werd het verdedigingswerk in 1793 losgemaakt van de Grebbedijk, toen oorlog met Frankrijk dreigde. De aanleg van de straatweg tussen Wageningen en Rhenen in 1820 dwong de militairen om een deel van de enveloppe af te graven, zodat zij optimaal zicht hadden op een naderende aanvaller. De derde periode in de geschiedenis van het Hoornwerk was in 1940, in de Tweede Wereldoorlog, toen het is uitgebreid met loopgraven, rugdekkingen van zand en betonnen kazematten. Hierbij is ook flink strijd gevoerd.”

Internationale betekenis

Vanuit zijn kennis van militair erfgoed heeft Rietberg meegedacht over de plannen voor de gebiedsontwikkeling Grebbedijk. “Het waterschap heeft steeds gezocht naar mogelijke combinaties en kansen. Het herstel van het Hoornwerk wordt mogelijk dankzij financiële bijdragen vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma, de provincie Utrecht, de Erfgoed Deal en waterschap Vallei en Veluwe. Gelukkig zien deze overheden ook hoe waardevol dit verdedigingslint langs de oostgrens van de provincie is, en dat het nationale en zelfs internationale betekenis heeft.”

...Van de militaire geschiedenis van het oude Hoornwerk zie je nog weinig, als je er niets van weet.

Wethouder Hans Boerkamp

Geschiedenis tastbaar

“Het Hoornwerk is belangrijk voor Rhenen”, bevestigt wethouder Hans Boerkamp, verantwoordelijk voor monumenten en erfgoed. “Jaarlijks komen veel bezoekers hier naartoe voor het Militair Ereveld, de wandelroutes over de Grebbeberg en rondleidingen langs de Grebbelinie. Ook in onze gemeente zelf zijn mensen en organisaties actief op het gebied van cultureel erfgoed en landschap. Toen het waterschap voorstelde om het Hoornwerk ter herstellen in het kader van de dijkversterking, zijn wij daar als gemeente graag op ingehaakt. Al vaker is een mogelijk herstel van dit erfgoed onderzocht, maar daar was daar dan geen geld voor. Nu lukt het wel, doordat allerlei partijen een rol hebben gehad in het plan en ook bestuurlijk de handen hiervoor op elkaar zijn gekomen. Het plan is een mooie combinatie van veiligheid, erfgoed en natuur. Waar het Hoornwerk ooit diende voor de militaire veiligheid, zorg dit straks voor de waterveiligheid van onze inwoners. Zo wordt onze geschiedenis weer zichtbaar en tastbaar.”

Rol provincie

De provincie Utrecht maakt zich sterk voor het cultureel erfgoed in de provincie. Vanuit het Fonds Erfgoedparels draagt zij bij aan de restauratie van rijksmonumenten. Samen met waterschappen en gemeenten werkt de provincie aan veilige en mooie dijken. Hierbij richt de provincie zich op het behoud van landschappelijke waarden, natuur en cultuurhistorie. Lees meer in het dossier Waterveiligheid.

Meer weten?

Wilt u meer weten over de slag om de Grebbeberg en de rol van het Hoornwerk, dan kunt u terecht bij Stichting de Greb en VVV Rhenen. Of bezoek het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Renswoude.

Voor persinformatie:
ruben.kroeze@provincie-utrecht.nl06 - 40 97 18 49(030) - 258 20 60

Voor algemene vragen over de provincie Utrecht:
info@provincie-utrecht.nl(030) 258 91 11