Inzenders Challenge Doorstroming: fijn wonen voor iedereen

Volop te koop: ruime eengezinswoningen! Een verre toekomstdroom? Niet als het aan de provincie Utrecht én aan de creatieve deelnemers van de Challenge Doorstroming ligt. Ze presenteerden aansprekende ideeën als antwoord op de uitdaging van de provincie: bedenk een plan om 50-plussers te laten doorstromen naar passende woonvormen om zo gezinswoningen vrij te maken voor popelende, grotere huishoudens. Nieuwsgierig? Lees hoe de negen finalisten verhuiskriebels willen opwekken om beweging in de woningmarkt te krijgen. Met als vooruitzicht: fijn wonen voor iedereen in alle levensfasen.

‘Erfdelen’ van Pieter Parmentier

“Zo willen we ook wel wonen.” Die reactie krijgt Pieter Parmentier vaak als hij zijn woonideaal Erfdelen schetst. Het plan ontstond met bevriende leeftijdsgenoten aan zijn keukentafel, filosoferend over hun volgende woonstap. “Naar het platteland verhuizen om sociaal en duurzaam te wonen op een gedeeld erf, waar je iets voor elkaar en de omgeving kunt betekenen. Ik ben 70 en zou er graag ons grote huis voor inruilen.”

Erfdelen met rechts Pieter Parmentier
Pieter Parmentier (rechts) in gesprek met betrokkenen op een mogelijke locatie voor Erfdelen.

Pieter ging op onderzoek uit en ontdekte tot zijn verrassing dat driekwart van zijn respondenten 50-plus is, de helft alleenstaand en dat men graag verhuist naar het platteland om samen met anderen te wonen. “Op een buurterf heb je aandacht voor elkaar. Belangrijk nu eenzaamheid een groeiend fenomeen is onder ouderen. Samen met anderen leven houdt je langer gezond.”

Samen leven houdt je langer gezond

Pieter Parmentier, initiatiefnemer Erfdelen

Sleutelbegrippen van wonen op het ‘vriendenerf’: mogelijkheden voor gezamenlijke voorzieningen als bibliotheek en logeerkamers, privacy maar ook sociale activiteiten zoals samen koken of muziek maken en burenhulp. Een erf delen is niet per se vernieuwend, sociaal en duurzaam wonen op voormalige boerenerven is dat wel. “Je kunt je eigen energie opwekken, voedsel verbouwen en spullen en een auto delen.” In het basisconcept is de bestaande bebouwing het uitgangspunt van denken, er komen maximaal vijf wooneenheden in boerderij en stalgebouwen. “Een oplossing die past in deze tijd waarin veel agrariërs stoppen met hun bedrijf.”

Proeftuin in ontwikkeling

Pieter voorziet 2400 belangstellenden van nieuws en adviezen. Waaronder ook jongeren en gezinnen: “Het is de groep bewoners die bepaalt wat de meest duurzame en succesvolle samenstelling is.” Inmiddels is er een Proeftuin Erfdelen Salland in ontwikkeling. “Leerzaam. Banken staan niet te trappelen voor deze groepsfinanciering. Regelgeving voor woningsplitsing is niet van deze tijd en veel gemeenten moeten nog wennen aan burgers die hun eigen wonen organiseren. Je bent zo een paar jaar verder. Ook het vinden van erfeigenaren is lastig. Goed dus om met de Proeftuin te laten zien dat een gedeeld erf niet alleen een mooie woonvorm biedt, maar ook een kwaliteitsimpuls aan het landschap en een bijdrage levert aan doorstroming.” 

www.erfdelen.nl/thuis

‘Woonlandschap 50+’ van Apto Architects

In Nederland is zo lang mogelijk thuis wonen de norm. Totdat de zorgbehoefte zich aandient. Maar dan is verhuizen niet meer fijn en valt er niets meer te kiezen. Wat als we een woonconcept boetseren op de vitaliteit van haar bewoners in plaats van uitgaan van het gebrek eraan? Met die gedachte bedacht Apto Architects een levendig woonlandschap voor 50-plussers: ‘co-living’ in de derde levensfase.

Woonlandschap_Apto

Niks moet, alles mag

Het unieke van het plan steekt volgens Eliza Janmaat, creatieve strateeg van het architectenbureau, in het brede doelgroeponderzoek van het team. “De 50-plusser is vitaler, vermogender en mobieler dan ooit. In een kleiner huishouden dan voorheen, hebben ouderen meer behoefte aan ondersteuning en sociale contacten.” Op die kenmerken van deze levensfase stoelt het idee van een woonlandschap voor 50-plussers van Apto Architects. “Waar een spontane behoefte aan samenzijn heerst, waar niks moet maar van alles mag. Waar er veel waarde wordt gehecht aan tijd voor jezelf. De nadruk ligt op: wat kun je nog wél? Eigen initiatief en keuzevrijheid staan centraal.”

Eigen initiatief en keuzevrijheid staan centraal

Eliza Janmaat, creatieve strateeg Apto Architects

Het plan van Apto is schaalbaar in grootte en locatie: landschappelijk, randstedelijk of stedelijk. De bouwsteen is een fijnmazige gemeenschap van zes tot tien woningen van 70 vierkante meter, één verdieping bijvoorbeeld, rondom een patio. “Deze buren helpen elkaar langdurig, tot het moment dat er professionele hulp of zorg moet komen. In het plan zijn daarnaast ruimten voor gezamenlijke activiteiten, ondernemingen, creativiteit en voor zorg van professionals ingetekend. Al naar gelang de grootte, zijn er meerdere clusters van gemeenschappen in één landschap.”

Micro-economie creëren

Ondernemerschap neemt een grote plek in. “Vijftigplussers hebben tijd, plannen en energie: van een mooie reis maken, tot een nieuwe taal leren of werken als buschauffeur. Als dat ruimte krijgt in het woonlandschap, creëer je micro-economie die ook voor mensen van buitenaf interessant is. Het moet geen fort worden met interne services, dat afgesloten is van de buitenwereld. We nodigen met nadruk ook niet-bewoners uit om iets te ondernemen in de woongemeenschap: horeca, sport of zorg. Het woonlandschap staat midden in de samenleving.”

www.apto.nl

Kleinlandgoedmakers: ‘samen duurzaam buiten leven’

 

De kern van het geselecteerde idee van de Kleinlandgoedmakers: kleinschalig, duurzaam en in harmonie met de natuur wonen op een gedeeld erf, met gemeenschappelijke voorzieningen en in nabuurschap omkijkend naar elkaar. Initiatiefnemer Jan Dittmar: “Uit ons onderzoek bleek dat deze woonvorm een breed gedragen ideaal is onder 50-plussers.” Bijkomend voordeel: je eigen voedsel verbouwen houdt je lang vitaal.

portret Jan Dittmar

De kiem van het idee - samen buiten leven op voormalige boerenbedrijven - werd gelegd op de boerderij waar Kleinlandgoedmaker en architect Jan Dittmar als tiener een ideaal van zelfvoorzienend leven nastreefde. “Ik ben daar bijvoorbeeld mijn eigen graan gaan zaaien en dorsen en zocht uit hoe ik het graan kon malen. Maar ook hoe ik een broodbakoven kon metselen en hoe het werkt om een huis te bouwen van essenhouten stammen, wilgenteen, klei en een rieten dak."

We ontzorgen de erfeigenaar en de nieuwe bewoners

Jan Dittmar, architect en initiatiefnemer Kleinlandgoedmakers

De Kleinlandgoedmakers onderscheiden zich van andere initiatieven doordat de pionierende ontwikkelaars de ontwikkeling en realisatie van het erf en de woningen op zich nemen, aldus Jan. “We ontzorgen de stoppende ondernemer en doen voor de nieuwe bewoners het tijdrovende voorwerk van een locatie vinden, verwerven, (ver)bouwen en vergunningen regelen. De groep gelijkgestemde erfdelers kan de energie steken in het vormgeven aan de gemeenschap.”

Voor de Kleinlandgoedmakers is het idee méér dan een aantrekkelijke woonvorm voor vitale 50-plussers. “Het is een bijdrage aan de verduurzaming van Nederland. Compacte woningen creëren met een doordacht groenplan levert in het agrarisch gebied juist landschappelijke meerwaarde. Positief is dat we zien dat provincies en gemeenten steeds meer in beweging komen om de kaders van het ruimtelijk beleid op verantwoorde wijze op te rekken.”

https://kleinlandgoedmakers.nl/

Challenge Doorstroming

Dit verhaal is aflevering 1 in een serie van 3 over de negen finalisten in de Challenge Doorstroming. Onder de drie winnaars wordt 5.000 euro prijzengeld verdeeld; daarnaast reikt de provincie een ondersteuningsbudget van 5.000 euro uit aan het plan dat het beste past bij de provinciale ambities van het programma Versnelling Woningbouw. De deskundige jury maakt tijdens het webinar Doorstroming op 27 januari 2022 de winnaars bekend. Lees er alles over op de website versnellingwoningbouw.nl.

De provincie Utrecht werkt in haar rol als stimulator en facilitator aan een optimale woningmarkt. Met het samenwerkingsverband Utrecht10 (vanuit de Woondeal) en met partners werken we aan de opgave om 50-plussers op de woningmarkt te laten doorstromen. Lees meer op www.versnellingwoningbouw.nl.