Broeikasgassen, zoals CO₂, zorgen ervoor dat de aarde opwarmt. Die opwarming heeft grote gevolgen voor mens en natuur. Denk aan gezondheidsproblemen door hitte. Of aan schade aan woningen door droogte of wateroverlast. En aan hoge kosten die ontstaan zijn nodig om wegen, bruggen en dijken bestand te maken tegen extremer weer.
Sinds 2023 werkt de provincie Utrecht met een interne CO₂-prijs. Daarmee geven we de uitstoot van broeikasgassen een prijskaartje. Zo maken we zichtbaar wat de maatschappelijke effecten van uitstoot zijn en kunnen we die meenemen in onze afwegingen.
Waarom doen we dit?
De gevolgen van broeikasgasuitstoot zie je meestal niet terug in de prijs van een project of investering. Daardoor kunnen oplossingen die veel uitstoot veroorzaken aantrekkelijker lijken dan ze daadwerkelijk zijn voor de samenleving.
Met een interne CO₂-prijs maken we die gevolgen zichtbaar. Daardoor kunnen we verschillende opties beter met elkaar vergelijken. Zo krijgt de impact op het klimaat een volwaardige plek naast andere kosten en baten.
Hoe doen we dit?
Om die afweging goed te maken, gebruiken we een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA). Zo’n MKBA doen we gemiddeld zo’n twee keer per jaar, bij grote mobiliteitsprojecten. Bijvoorbeeld wanneer we een aanpassing op provinciale wegen willen doorvoeren, zoals een verbreding of het toevoegen van een fietspad. Een MKBA brengt dan de effecten van verschillende opties in beeld: wat kosten ze, en wat leveren ze op voor de samenleving? Daarbij kijken we breder dan alleen geld. Ook de effecten op bijvoorbeeld bereikbaarheid, leefbaarheid en het milieu tellen mee.
Voor broeikasgasuitstoot betekent dit dat we een ton CO₂ vertalen naar een bedrag in euro’s. Zo kunnen we de kosten van uitstoot én de baten van uitstootreductie volwaardig meenemen in de vergelijking tussen alternatieven.
Hoe bepalen we de hoogte van de CO₂-prijs?
De prijs baseren we op wetenschappelijke inzichten en internationale methodes. Bij het toepassen daarvan hebben we bewuste keuzes gemaakt:
- We vinden dat de toekomst net zo zwaar weegt als vandaag. Daarom schuiven we de gevolgen van klimaatverandering niet weg als iets van “later”, maar nemen we ze serieus in de berekening.
- We kijken ook verder dan onze eigen provincie. De gevolgen van klimaatverandering raken sommige delen van de wereld harder dan de onze. Daar houden we rekening mee.
- Ook zijn er belangrijke gevolgen van klimaatverandering die onomkeerbaar zijn. Die kantelpunten zijn zo ingrijpend dat we ze extra meewegen als risico.
Elke collegeperiode (eens in de vier jaar) onderzoeken we of deze uitgangspunten nog passen bij de nieuwste inzichten.
Wil je meer weten over de rekenmethode die gebruikt is voor onze CO₂-prijs? Lees dan het rapport van het Klimaatverbond (pdf).
Wat is de huidige CO₂-prijs?
In 2026 bedraagt de CO₂- prijs 1.175 euro per ton CO₂. Dit bedrag is gebaseerd op de meest recente inzichten, aangevuld met een risico-opslag en aangepast voor inflatie. De prijs wordt jaarlijks geïndexeerd.
Waarom is onze CO₂-prijs hoger dan andere CO₂-prijzen?
Niet alle CO₂-prijzen worden op dezelfde manier berekend. Zo zijn er CO₂-prijzen die laten zien hoeveel het kost om een ton broeikasgassen te besparen met een maatregel. Hoe goedkoper het is om een maatregel uit te voeren, hoe lager de CO₂-prijs uitvalt. Zulke prijzen liggen vaak tussen de 80 en 180 euro per ton CO₂.
De provincie Utrecht gebruikt een andere benadering. Wij kijken niet naar de kosten van een maatregel, maar naar de maatschappelijke waarde van het voorkomen van één ton CO2 in de atmosfeer. Die waarde wordt bepaald door de gevolgen van die uitstoot. Daardoor ligt onze CO₂-prijs hoger dan prijzen die worden gebruikt om de kosten van maatregelen te berekenen.
In gesprek over een eerlijke prijs voor het klimaat
In oktober 2025 organiseerde de provincie Utrecht samen met partners een congres rond de centrale vraag 'wat kost klimaatverandering écht, en wie betaalt die prijs?'.
Tijdens deze Fair Fair bleek dat er weinig twijfel is over het nut van CO₂-beprijzing. De deelnemers, van overheden, bedrijven en kennisinstellingen, waren het erover eens dat prijsprikkels op dit moment een van de krachtigste middelen zijn om uitstoot terug te dringen en te sturen op toekomstbestendige keuzes.
De echte vraag was dus niet óf je het doet, maar hoe. Lees meer over de inzichten uit het congres in het document Fair Fair – geleerde lessen (pdf).
Samen verder: de community of practice
Na het congres is een community of practice (CoP) ‘Naar een eerlijke prijs voor klimaat’ gestart. Daarin werken deelnemers samen aan de praktische kant van CO₂-beprijzing: hoe pas je het toe, waar loop je tegenaan bij het invoeren, en hoe zorg je dat het echt impact heeft?
In de CoP is veel aandacht voor het toepassen van CO₂-prijzen bij inkoop en aanbesteding, omdat juist daar keuzes concreet worden. Ook is er behoefte aan meer uniformiteit: verschillende methodes en aannames maken het nu lastig om goed te vergelijken. Daarnaast wordt gezocht naar aanvullende manieren om de impact van broeikasgasuitstoot meetbaar mee te nemen in beleid en projecten.
De inzichten uit de CoP gebruiken wij weer om onze eigen aanpak (en die van gelijkgestemden) te verbeteren.
Contact
Wil je ook aan de slag met het toepassen van een CO₂-prijs? Neem dan contact op via klimaatcentraal@provincie-utrecht.nl om ook deel te nemen aan de CoP.