“De toekomst wacht niet. Dit is het moment om weer te bouwen aan een sterk Nederland. Een land dat niet alleen economisch succesvol is, maar ook verantwoordelijk, veerkrachtig en veilig. Een land dat de toekomstige welvaart van volgende generaties zekerstelt.”
Dit is een citaat uit het rapport ‘De route naar toekomstige welvaart’ van de commissie Wennink, dat eind vorig jaar verscheen. Dit rapport, dat op verzoek van de regering is geschreven, formuleert een Nederlandse aanpak voor het een jaar eerder verschenen advies van de commissie Draghi. Kort samengevat: een vitale, innovatieve economie is voorwaardelijk voor de vereiste groei van welvaart en welzijn.
Het advies is duidelijk en vooral ook een reflectie van onze tijd. We bevinden ons onmiskenbaar in een onzekere en roerige tijd. Scherp is de analyse dat we in ons land ook nogal wat ‘achterstallig onderhoud’ hebben. Logisch is dus het recept voor de samenleving: verantwoordelijkheid, veiligheid en veerkracht. Voor mijn toespraak maak ik dankbaar gebruik van deze drie V’s.
De turbulente internationale ontwikkelingen stimuleren ons om meer in de eigen weerbaarheid te investeren en het werken aan een veerkrachtige en solidaire samenleving niet langer te veronachtzamen. Het is immers zeer de vraag of we in de zo onrustige wereld onze eigen zaakjes wel voldoende op orde hebben.
Ik denk het niet.
De V’s van veiligheid en veerkracht in onze samenleving laten te wensen over.
Terecht eisen wij na vele incidenten de nacht voor vrouwen op. Maar ook overdag verdient de slechter wordende positie van vrouwen onze aandacht. We hebben behoefte aan positieve voorbeelden. Ik ben dan ook blij dat dit jaar opnieuw door Provinciale Staten de Bakhuis Woltersprijs wordt uitgereikt aan een vooraanstaande vrouw uit onze provincie.
Ook een goede en gelijkwaardige positie van minderheden en mensen die op de vlucht naar ons land gekomen zijn, is niet vanzelfsprekend. Terwijl het humaan opvangen van mensen een kernwaarde is van een veilige en solidaire samenleving.
Daarmee bedoel ik allesbehalve een defensieve en gesloten samenleving; ik bedoel een samenleving die luistert naar de toekomst. Zo werd voor de derde keer op rij aan het begin van dit nieuwe jaar een diner georganiseerd in Utrechtse Heuvelrug voor 300 asielzoekers en inwoners gezamenlijk. Een optimale mogelijkheid om elkaar beter te leren kennen en daarmee stelling te nemen tegen het cynisme en de achterdocht die op sociale media domineren.
Op 5 mei van dit jaar start de Nationale Viering van de bevrijding in onze provincie.
Wij grijpen in Utrecht de kans om jongeren deze viering naar eigen inzicht vorm te laten geven. Een manier die aansluit bij hun beleving en waarborgt dat de 5 mei-viering op aansprekende wijze voortleeft in de toekomst. Deze voorbeelden tonen aan dat juist die aandacht voor de ander en de interesse in de dag van morgen de basis vormt voor een veerkrachtige samenleving die tegen een stootje kan.
De derde V is die van verantwoordelijkheid.
Juist in tijden van dreiging en crisis bewijzen wij de samenleving een dienst door als bestuur niet alleen verantwoordelijkheid te nemen en dit op een verantwoorde manier te doen, maar daarover ook altijd verantwoording af te leggen. Deze ‘verantwoordelijkheidsdrieslag’ vormt de basis van een vitale democratie.
De provincie Utrecht met haar 26 gemeenten, waterschappen, kennisinstellingen en ondernemers laat zien wat verantwoordelijkheid nemen is. De Utrechtse economie is nog steeds een van de meest competitieve van Europa. In de Metropool Regio Utrecht bestaat een krachtige en innovatieve samenwerking op het terrein van health en biowetenschappen. Een internationaal succesvol bedrijfsleven, nationale kennisinstituten en hoog aangeschreven onderwijsinstellingen maken van Utrecht een magneet voor talent.
Om de commissie Wennink te parafraseren: “In Utrecht is de route naar toekomstige welvaart allang ingeslagen.” En dat is hard nodig, want wij voelen allemaal de grote urgentie om samen de maatschappelijke uitdagingen van onze tijd het hoofd te bieden. Woningbouw, energietransitie, natuurherstel, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, toekomstbestendige landbouw, biodiversiteit, bereikbaarheid en netcongestie. Het geduld in het land is inmiddels wel een beetje op…
Bij het nemen van verantwoordelijkheid gaan we moeilijkheden niet uit de weg.
Het Utrechts Plan voor het Landelijk Gebied, dat onlangs werd gepresenteerd, biedt de mogelijkheid om natuurherstel, verduurzaming van de landbouw, het treffen van klimaatmaatregelen en verbetering van de waterkwaliteit te combineren.
Met deze gebundelde aanpak zal Utrecht als eerste van het zogenaamde ‘stikstofslot’ komen en kunnen in onze provincie weer vergunningen voor PAS-melders, woningbouw en infrastructurele projecten worden verleend.
Daarmee nemen wij samen met gemeenten, waterschappen, ondernemers en organisaties verantwoordelijkheid om het grootste vraagstuk dat we hebben aan te pakken. Wij doen dit in het bittere besef dat de rijksoverheid, vanwege strijdige politieke opvattingen en het onvermogen om deze te overbruggen de afgelopen jaren, het behoorlijk heeft laten afweten. Onvoldoende haar verantwoordelijkheid heeft genomen.
En waar het landsbestuur stilstaat, werken decentrale overheden door aan de oplossingen voor de dagelijkse zorgen van mensen. Ik roep de formerende partijen in Den Haag op om nu, naar ons voorbeeld, verantwoordelijkheid te nemen voor een landsbestuur dat decentrale overheden maximaal ondersteunt bij het vinden van echte oplossingen – beleidsmatig, financieel, maar vooral ook met visie en moreel gezag.
Stop met wegkijken wanneer lokale bestuurders in de verdrukking komen omdat ze lastige besluiten nemen bij de uitvoering van wetten! Laten we samen een overheid zijn die verantwoordelijkheid neemt. Een overheid die met draagvlak en gezag het gesprek met de samenleving durft aan te gaan. Een overheid die staat voor de moeilijke keuzes die moeten worden gemaakt. Een overheid die kansen biedt, grenzen stelt en kwetsbaren beschermt.
In Utrecht zijn wij hiermee al begonnen, want de toekomst wacht niet! Gelukkig werd dit onlangs erkend door de MIRT-bijdrage die we krijgen voor de OV-bereikbaarheid van de grootste woningbouwlocatie van Nederland!
Maar we zijn er nog niet.
Utrecht is on the move en nodigt het nieuwe kabinet uit om aan te haken bij onze ambities voor een verantwoordelijk, veilig en veerkrachtig Nederland.
Een sterke innovatieve economie, daar wil Utrecht aan blijven bijdragen.
Utrecht rekent op u!
Verantwoord handelen is minstens zo belangrijk. De grote zorgen bij de agrarische sector over het UPLG zijn begrijpelijk. Het is belangrijk en goed dat die naar voren worden gebracht en gehoord. Het meewegen van alle geluiden en belangen, ook die van de individuele agrarische ondernemer, stelt de overheid in staat verantwoord te handelen. Keuzes zonder gevolgen zijn er echter niet. Niet kiezen is kiezen voor stilstand, achteruitgang en onzekerheid. Daarom hakken we knopen door en gaan we dit jaar verder met gesprekken over de consequenties ervan.
Keuzes en besluiten komen in ons land democratisch tot stand. We kozen in oktober een nieuwe Tweede Kamer, in maart kiezen we de gemeenteraden en volgend jaar Provinciale Staten en de waterschapsbesturen. Bestuurders en medewerkers zijn er zich maar al te zeer van bewust dat het verkregen electorale mandaat onvoldoende is om gedurende vier jaar alles te verantwoorden. Dat is een continu proces van informeren, luisteren en participeren. Het afnemende vertrouwen van mensen in de overheid maakt kraakhelder dat hier nog een wereld is te winnen.
De welvaart van toekomstige generaties zekerstellen vraagt om een vitale democratie die door mensen aan den lijve wordt beleefd. Een sterk Nederland is een democratisch land waar verantwoordelijkheid, veiligheid en veerkracht zijn verankerd in een solidaire samenleving.
Voor Utrecht is die toekomst al begonnen!
Ik wens u allen een goed, gezond en gelukkig 2026!