Aardwarmte (geothermie)

Aardwarmte (geothermie) is een vorm van duurzame en schone energie die het gebruik van aardgas kan terugdringen. Warm water wordt vanuit de diepe ondergrond opgepompt, gebruikt voor de verwarming van onder andere woningen en andere gebouwen (zoals scholen, ziekenhuizen, kantoren, etc.) en vervolgens weer als kouder water in de ondergrond teruggepompt. Als de omstandigheden geschikt zijn (als de temperatuur goed is, en als de aardlagen dik en doorlaatbaar genoeg zijn) kan hiermee tientallen jaren hernieuwbare warmte worden geleverd, vrijwel zonder uitstoot van CO2.

De provincie heeft twee rollen bij aardwarmte: het stimuleren van onderzoek en een adviesrol op grond van de Mijnbouwwet. Daarnaast houden we ook in de gaten dat rekening wordt gehouden met andere belangen, zoals drinkwater, natuur en ruimtelijke inpassing van activiteiten, en dragen we eraan bij dat toepassing gebeurt op een manier die veilig en verantwoord is. 

Wetgeving

Voor het opsporen en winnen van aardwarmte hebben initiatiefnemers vergunningen nodig op grond van de Mijnbouwwet. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) is bevoegd gezag voor de Mijnbouwwet. Onderdeel van de toetsing is dat KGG advies vraagt aan de provincie waar de vergunning wordt aangevraagd. Door KGG wordt ook advies gevraagd aan Staatstoezicht op de Mijnen, TNO en de Mijnraad. Vervolgens zal het ministerie met alle adviezen de vergunning toekennen of weigeren. Vergunningen van alle overheden worden gepubliceerd op de website van de overheid: 

• De provincie Utrecht publiceert in het Provinciaal blad provincie Utrecht
• Alle ministeries publiceren in de Staatscourant 

Verschillende vergunningen die door KGG worden afgegeven spelen een rol bij aardwarmte. Met een Toewijzing Zoekgebied Aardwarmte mag onderzoek (een proefboring en seismisch onderzoek) worden uitgevoerd. Een startvergunning kan worden aangevraagd als de diepe ondergrond geschikt is en de gewonnen warmte ook echt kan worden afgezet. 

Daarnaast moeten ‘bovengronds’ ook vergunningen worden aangevraagd voor de aanleg van de installatie. Dat is in ieder geval een omgevingsvergunning. Deze wordt verstrekt door de gemeente. Vaak zal ook een vergunning van de provincie nodig zijn en mogelijk ook van het waterschap of van het Rijk. 

Op de website van allesoveraardwarmte.nl vindt u meer informatie over wetgeving en vergunningen bij aardwarmteprojecten.

In 2025 zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd: 

• Onder het landelijke programma SCAN zijn onderzoeksboringen uitgevoerd, onder andere in De Bilt om de eigenschappen van de aardlagen te onderzoeken. De kenmerken van de diepe ondergrond (bijvoorbeeld zandsteen of kleisteen) bepalen of de warmte die zich daar bevindt überhaupt naar de oppervlakte gehaald kan worden. Hiervoor moet het warme water goed door de ondergrond kunnen stromen, en dat kan niet in alle ondergrondse lagen.
• De provincie Utrecht heeft een potentieonderzoek uitgevoerd om in kaart te brengen wat de kansen zijn voor geothermie. Hiervoor zijn o.a. de resultaten van de onderzoeksboringen van SCAN gebruikt.
• De regio Amersfoort heeft onderzocht of geothermie haalbaar is in het gebied rondom Amersfoort. Daarbij is ook uitgezocht of er een match is tussen de warmtevraag en het aanbod van warmte in de diepe ondergrond. 

Het provincie-onderzoek wees uit dat er  verschillende  gebieden zijn waar met behulp van geothermie naar verwachting  warmte opgewekt kan worden.. Die gebieden liggen onder andere in de omgeving van Veenendaal, in het gebied Soest/Amersfoort en in het gebied Amersfoort/Leusden.  In deze gebieden schetst het onderzoek ruimte voor meerdere doubletten. Een doublet is een combinatie van twee boringen waarbij met de ene warm water uit de ondergrond wordt gepompt om gebouwen mee te verwarmen. Het afgekoelde water wordt via het andere boorgat weer teruggebracht in dezelfde aardlaag. Beide onderzoeken benadrukken dat de ondergrond complex is en dat daar nog veel onzekerheden zijn. Door deze onzekerheden zijn er tussen de uitkomsten van beide studies verschillen in de te verwachten warmteopbrengst op lokale schaal, maar het regionale beeld is gelijk. Meer weten over het onderzoek?  Een samenvatting van het rapport vindt u onderaan deze pagina. Onderaan de pagina vindt u ook de volledige rapportage van het potentieonderzoek.