Handreikingen bij regels

Laatst bijgewerkt:

Een handreiking is een middel om u wegwijs te maken bij het toepassen van de verschillende regels uit de omgevingsverordening. Soms wordt dit ook een leidraad genoemd. Er zijn ook andere documenten, die kunnen helpen bij het opstellen van (omgevings-)plannen en het beoordelen van vergunningen.

Handreiking Omgevingsverordening voor gemeenten

Er is speciaal voor gemeenten een handreiking opgesteld voor het gebruiken van de omgevingsverordening. Daarnaast is er voor een aantal specifieke onderwerpen in de omgevingsverordening een handreiking opgesteld.

De Handreiking Omgevingsverordening september 2025 is verdeeld in 2 delen:

  • Deel 1 legt uit hoe de omgevingsverordening in elkaar steekt en wat belangrijk is voor (omgevings-)plannen van gemeenten.
  • Deel 2 richt zich op hoe gemeenten en de provincie samenwerken.

Hoofdstuk 2 Watersysteem

Grote delen van de provincie liggen in overstroombaar gebied. Door op een slimme manier vitale en kwetsbare objecten overstromingsrobuust te maken, kunnen de mogelijke gevolgen van overstromingen relatief beperkt blijven. De maatregelen die je kunt nemen zijn in een handreiking uitgewerkt.

Hoofdstuk 3 Ondergrond en Bodem

Bij de Omgevingsverordening zijn voor hoofdstuk 3 Ondergrond en Bodem twee handreikingen gemaakt. Deze handreikingen leggen uit hoe u de verschillende beschermingsregels voor het grondwater voor drinkwaterwinning toepast: 

Hoofdstuk 4 Bereikbaarheid en mobiliteit

Voor hoofdstuk 4 zijn géén handreikingen gemaakt, maar willen we informatie over kruispuntberekeningen onder de aandacht brengen.

Kruispuntberekeningen

Het komt regelmatig voor dat kruispuntberekeningen in een plan niet met het goede computerprogramma zijn uitgevoerd. In dat geval moeten we de initiatiefnemer verzoeken de berekeningen van het betreffende plan opnieuw uit te (laten) voeren met het juiste computerprogramma, wat tot vertraging en extra kosten kan leiden. 

Om dit te voorkomen vindt u in de tabel hieronder voor de verschillende kruispunttypen het juiste computerprogramma voor de kruispuntberekeningen:

KruispunttypenComputerprogramma
Met verkeerslichten (VRI) geregelde kruispuntenCOCON (10.0 of online)
  • Enkelstrooksrotondes met fietsers uit de voorrang
  • Alle vormen van Meerstrooksrotondes 
    (turborotondes, eirotondes, etc.)
Meerstrooksrotondeverkenner
  • Ongeregeld voorrangskruispunten
  • Enkelstrooksrotondes met fietsers in de voorrang
  • Standaard Tweestrooksrotondes
OMNI-X

Let op! 
Met het gebruik van OMNI-X bij het doorrekenen van een met VRI geregeld kruispunt gaan wij niet akkoord! In OMNI-X is het weliswaar mogelijk om een met VRI geregeld kruispunt door te rekenen, maar dit betreft uitsluitend een zeer globale/indicatieve berekening. 
Met het oog hierop wordt COCON door de provincie voorgeschreven voor het doorrekenen van met VRI geregelde kruispunten.

Tot slot dient bij het doorrekenen van met VRI geregelde kruispunten die bij de provincie in beheer zijn (of komen) uitgegaan te worden van de instellingen die zijn weergegeven in de provinciale COCON-standaard. De actuele versie van deze standaard kan bij de provincie worden opgevraagd, via: advies.gemeentelijkeplannen.mob@provincie-utrecht.nl.

Hoofdstuk 6 Natuur

Bij de Omgevingsverordening zijn voor hoofdstuk 6 Natuur verschillende handreikingen gemaakt. 
De eerste drie handreikingen leggen uit hoe u de verschillende beschermingsregels voor de natuur toepast:

De laatste handreiking geeft inzicht in waaraan een aanvraag voor een vergunning (of instemmingsbesluit) voor een flora- en fauna-activiteit (voorheen: ontheffing soortenbescherming) moet voldoen:

Hoofdstuk 7 Cultuurhistorie en Landschap

Kwaliteitsgids Utrechtse Landschappen

Werkt u aan het landschap, bijvoorbeeld als projectleider, beleidsambtenaar of adviseur? Dan is de Kwaliteitsgids Utrechtse Landschappen een nuttige informatie- en inspiratiebron. De gids beschrijft niet alleen de huidige landschapskwaliteiten, maar ook hoe we daar rekening mee kunnen houden bij ruimtelijke ontwikkelingen en opgaven. 

Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB)

Op Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) | provincie Utrecht vindt u vier VAB instrumenten die het voor agrarische  ondernemers, particulieren en gemeenten makkelijker maken om een pand te renoveren, te slopen of de locatie een nieuwe functie te geven. 

De Handreiking functiewijziging agrarische erven biedt houvast voor gemeenten en RO adviseurs.

Historische buitenplaatszone en militair erfgoed

In artikel 7.10 Instructieregel uitzondering verstedelijkingsverbod Historische buitenplaatszone en Militair erfgoed is de Leidraad Behoud door ontwikkeling op historische buitenplaatsen opgenomen. Deze leidraad biedt buitenplaatseigenaren (initiatiefnemers) en gemeenten houvast bij het opstellen en beoordelen van ontwikkelplannen die een bijdrage moeten leveren aan het duurzame behoud van historische buitenplaatsen. De leidraad helpt om de mogelijkheden en regels uit de Omgevingsverordening te vertalen naar plannen voor de buitenplaatsen. Zo wordt onder andere toegelicht wat verstaan wordt onder 'kleinschalig'. 

UNESCO Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies

De volgende leidraden/handreikingen en gebiedsanalyses zijn van belang voor het UNESCO Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies:

Hoofdstuk 9 Wonen, werken, recreëren

Bij de Omgevingsverordening is voor hoofdstuk 9 Wonen, werken, recreëren een handreiking gemaakt voor artikel 9.15, instructieregel uitbreiding woningbouw onder voorwaarden mogelijk. Deze handreiking geeft manieren en een stappenplan om invulling te geven aan de groene ambitie, bijvoorbeeld bij uitbreidingslocaties, waarbij de omvang van de woningbouw in evenwicht moet staan tot de hoeveelheid te ontwikkelen natuur en recreatie. Dit wordt ook Groen Groeit Mee genoemd:

Ook de handreiking kernrandzones kan hierbij verhelderend werken.

Contact

Heeft u vragen of suggesties? Mail ze naar coordinatiepunt.gemeentelijke.plannen.initiatieven@provincie-utrecht.nl.