In de nieuwe wijk Cartesius in Utrecht stappen de bewoners over een tijdje vanuit hun huis zo de gezamenlijke groene binnentuin in. Langs de wandel- en fietspaden zien ze dan moestuintjes en planten die de gevels bekleden. De stadswijk wordt ingericht volgens de gezonde principes van de Blue Zones, zodat de bewoners langer gelukkig en gezond kunnen leven.
“De komende jaren onderzoeken we of dit ook echt bijdraagt aan welzijn in deze wijk,” vertelt Hanneke Kruize, lector Gezonde Stedelijke Ontwikkeling aan de Hogeschool Utrecht: “Heel fijn dat de provincie Utrecht ons onderzoek steunt.”
Wijk Cartesius
Vroeger gebruikte de NS het monumentale en centrale CAB-gebouw in Cartesius als werkplaats. Nu wordt dat de huiskamer van de wijk met ruim 3.000 woningen eromheen, van sociale huur tot luxe appartementen. Er staan al ruim 300 woningen en in 2026 komen daar ruim 600 bij. De wijk is ingeklemd tussen twee sporen en de drukke Cartesiusweg en de huizen staan dicht op elkaar. Cartesius speelt in op één van de uitdagingen waar we als provincie voor staan: hoe kun je fijn met elkaar leven in steden waar we steeds dichter op elkaar wonen?
Gezond ontwerp
Uitgangspunten voor de wijk zijn de zogenaamde Blue Zones, plekken op aarde waar mensen gezonder zijn en ouder worden dan elders. Bijvoorbeeld op Sardinië in Italië. Belangrijke principes: goede voeding, zingeving, ontspanning, veel beweging en bovenal een fijne leefgemeenschap. De gezonde Blue Zones-principes worden voor het eerst in een stadswijk toegepast. Daarmee heeft Cartesius een wereldprimeur, die tijdens het prestigieuze World Economic Forum in Zwitserland op internationale aandacht kon rekenen.
Pionieren
Hanneke: “We zijn aan het pionieren met elkaar en onderzoeken wat wel werkt wel en wat juist niet. Hoe vormen de bewoners een gemeenschap? En hoe beïnvloedt de inrichting van de wijk hun leefstijl? Er worden bijvoorbeeld duurzame materialen gebruikt bij de bouw met verblijven voor vogels, bijen, vlinders aan de woningen. In het centrale buurthuis kan men elkaar spontaan tegenkomen en er is veel groen om te wandelen, fietsen en sporten. Cartesius is verder autoluw ontworpen met fiets -en wandelpaden die elkaar kruisen om ontmoetingen te stimuleren.”
Of deze inrichting een gezonde leefstijl helpt, halen we op uit de wijk en nemen we mee. Dit helpt Cartesius en vormt weer input voor andere nieuwe stadswijken.
Kookclubs en buurtfeest
Ondertussen komt de gemeenschap in de wijk al goed op gang. Heleen Sanders woont sinds twee jaar in een appartement in Cartesius. “We wonen nu nog in een bouwput, maar ik heb een warm gevoel in deze wijk. Mensen staan ervoor open elkaar te helpen, lenen graag spullen uit en er zijn sport-, kook- en knutselclubs. Vorig jaar hebben we voor het eerst een groot buurtfeest georganiseerd en we hebben samen een tijdelijke moestuin aangelegd, waar we elkaar kunnen ontmoeten. Ik vind het belangrijk om me, juist nu de wijk nog in aanbouw is, in te zetten voor verbinding met buurtbewoners.”
Enquêtes
De bewoners zelf staan centraal in het verder ontwikkelen van de wijk, er zijn al enquêtes ingevuld en gesprekken gevoerd. Hanneke: “Van hen hoor je wat er echt leeft, die verhalen zijn belangrijk om een beeld te krijgen van wat er speelt in de wijk. Het blijkt bijvoorbeeld dat de gemeenschapsmanager een belangrijke rol speelt. Ze droeg de afgelopen tijd bij aan het bij elkaar brengen van mensen en het op gang helpen van initiatieven als een moestuincursus of samen padellen.”
Gezamenlijke binnentuin
“Cartesius is een prachtig project en ook spannend,” vindt Hanneke. “Aan de ene kant is het kansrijk, omdat alles vanaf het begin is ingericht op een wijk waar mensen gezond en gelukkig wonen. Een belangrijkste voorwaarde is dat mensen zich verbonden voelen. Maar hoe bouw je een fijne community met zoveel verschillende mensen? En hoe combineer je in zo’n compacte wijk de verschillende behoeften? Bijvoorbeeld als in de gezamenlijke buitenruimte de één wil ravotten met de kinderen, terwijl de ander juist rustig een boekje wil lezen? Die vraag speelt op veel plekken waar nu grote wijken gebouwd worden, dus voer voor ons onderzoek!”
Veel woningen erbij
Het onderzoek van Hanneke is juist voor onze provincie relevant, want in 2040 wonen hier waarschijnlijk 100.000 mensen meer dan nu. Er is weinig ruimte, daarom worden in de steden duizenden extra woningen gebouwd. Dit onderzoek levert inzichten op over hoe bewoners gelukkig en gezond kunnen samenleven in zo’n drukke stadswijk. De provincie Utrecht deelt de opgedane kennis weer met gemeenten, ontwikkelaars en ontwerpers die werken aan gezonde stadswijken.
Ik vind het geweldig om onderzoek te doen in een wijk die wordt ingericht volgens de Blue Zones-principes en daarin samen te werken met bewoners, onderzoekers, overheid, ontwikkelaars en bouwers.
Bouwen aan geluk
Hanneke: “We bouwen hier samen aan geluk! Waar is behoefte aan en hoe kun je met de inrichting van de wijk een duwtje geven naar een gezonde leefstijl? Het zijn interessante vragen, waar ik zelf ook benieuwd naar ben. Onze onderzoeksuitkomsten worden al meegenomen tijdens de bouw, die rond 2031 klaar is. Maar de gezamenlijke zoektocht stopt dan niet, we willen steeds beter worden in het ontwikkelen van gezonde, gelukkige stadswijken!”
Meedoen met het onderzoek?
Woont u al in de wijk Cartesius en wilt u meedoen aan het onderzoek of meedenken over de opzet van het onderzoek? Meld u aan.