Stel je voor: je trekt je wandelschoenen aan en loopt de deur uit. Even later sta je bij een wandelknooppunt. Welke kant ga je op? Naar het bos, langs een landgoed of richting een fort? Keuze genoeg, want sinds september is het wandelnetwerk in Utrecht compleet. Je kunt nu door de hele provincie van knooppunt naar knooppunt wandelen. Van ommetje tot lange wandeling: jij bepaalt de route.
Voor fietsers bestond zo’n knooppuntennetwerk in de provincie al. Nu is er dus ook voor wandelaars één herkenbaar netwerk door de hele provincie. Jeroen van Noort, manager van Routebureau Utrecht, weet inmiddels goed hoeveel mogelijkheden dat biedt. Ook omdat hij zelf graag wandelt. Zo kan hij vanaf zijn eigen huis verschillende kanten op: richting de Utrechtse Heuvelrug, de Gelderse Vallei of langs de Grebbelinie.
“Je hoeft niet ervaren te zijn om het wandelen te ontdekken. Misschien begin je gewoon met een ommetje vanaf je eigen voordeur. Het is een simpele manier om naar buiten te gaan, te bewegen en te ontspannen. Onderweg kom je van alles tegen. Misschien loop je ineens over een landgoed of zie je tussen de bomen een fort of kasteel liggen.”
Zo kies je een route
Het wandelroutenetwerk werkt met wandelknooppunten. Je herkent ze aan de oranje markering op de palen met cijfers en pijlen. Je loopt van het ene knooppunt naar het volgende en kunt bij ieder knooppunt een andere richting kiezen. Zo bepaal je zelf hoe lang je wandeling wordt en waar je naartoe gaat.
Je kunt vooraf een route plannen met bijvoorbeeld de wandelrouteplanner van Wandelnet. Daar klik je verschillende knooppunten aan elkaar en zie je meteen hoeveel kilometer je gaat lopen. Maar je kunt het ook onderweg bedenken of aanpassen. Heb je nog tijd en zin? Dan voeg je gewoon een paar knooppunten toe. “Zo kun je heel makkelijk zelf je routes samenstellen”, vertelt Jeroen.
Je kunt heel makkelijk zelf je wandelroute samenstellen.
Het netwerk is zo aangelegd dat het aansluit op woonwijken. De meeste mensen beginnen hun wandeling gewoon vanuit huis en maken een rondje van ongeveer 5 tot 8 km. Wie liever iets verderop start, kan bijvoorbeeld met de fiets naar een startlocatie of een Toeristisch Overstappunt (TOP).
Waar ga je dan naartoe?
Jeroen wandelt zelf graag in de omgeving van zijn woonplaats Veenendaal. De Groene Grens, tussen Veenendaal en Ede, vindt hij bijvoorbeeld een mooi gebied. Je loopt er over vlonderpaden, kijkt uit over het landschap en kunt onderweg zomaar een vogelkijkhut tegenkomen.
Ook Kwintelooijen is een favoriet. Daar is het even klimmen op de bekende trap, maar boven wacht een prachtig uitzicht over de Rijn en de omgeving. Volgens Jeroen is dat precies wat een wandeling aantrekkelijk maakt: niet alleen kilometers maken, maar onderweg iets beleven. “Er is buiten echt meer te zien en doen dan je denkt.”
Op routesinutrecht.nl staan ook kant-en-klare wandelingen. Sommige bestaande themaroutes zijn opgenomen in het nieuwe netwerk en herken je aan hun eigen kleur of markering op dezelfde wandelpaal.
En dat is precies de gedachte achter het netwerk: een wandeling kiezen die past bij wat je leuk vindt. Een kort ommetje, een langere wandeling, natuur, cultuur of een combinatie daarvan. “Als je onderweg ook nog wat kunt zien en wat kunt bezoeken, zoals kastelen, forten en uitkijktorens, dan wordt je wandeling een heel leuk uitje ”, zegt Jeroen.
Wandelen voor lichaam én hoofd
Voor de provincie gaat het wandelnetwerk dan ook over meer dan recreatie alleen. Wandelen is een makkelijke manier om in beweging te komen. Een korte wandeling kan al een moment zijn om je hoofd leeg te maken; wie meer uitdaging zoekt, kan de afstand steeds verder uitbreiden. “Het is gewoon heel gezond, zowel lichamelijk als geestelijk om te gaan wandelen”, vertelt Jeroen.
Daarom willen wij het als provincie voor inwoners makkelijker maken om naar buiten te gaan, te bewegen en hun omgeving te ontdekken. In het nieuwe provinciale programma voor recreatie, toerisme, sport en bewegen is het ontwikkelen van routenetwerken dan ook één van de pijlers. De provincie neemt hierin een verbindende en stimulerende rol en werkt samen met gemeenten en andere partners aan goede wandelroutes, dicht bij huis. Zo krijgen inwoners meer mogelijkheden om eropuit te gaan, hun hoofd leeg te maken en te genieten van de natuur.
Achter ieder paaltje zit een puzzel
Voor de wandelaar is het eenvoudig: volg het oranje bordje naar het volgende nummer. Maar voordat dat bordje er staat, is er heel wat werk aan voorafgegaan.
Vanaf 2014 werden steeds meer delen van de provincie met wandelnetwerken ingericht. Rond 2018 werd vanuit het Routebureau de vraag gesteld: hoe maken we het netwerk compleet voor de hele provincie? In 2019 startte de verkenning van het laatste en nieuwe deel in Utrecht-Oost.
Dat bleek een flinke puzzel. In het gebied liggen veel bestaande gemarkeerde wandelroutes: klompenpaden, streekpaden en langeafstandswandelingen. Tegelijkertijd bestaat Utrecht-Oost uit natuurgebieden, landgoederen en particuliere gronden. Niet ieder pad is openbaar toegankelijk.
Daarom gingen de provincie en het Routebureau in gesprek met gemeenten, terreinbeheerders en particuliere grondeigenaren. Samen zochten ze naar routes die toegankelijk, veilig en mooi zijn én goed aansluiten op de rest van het netwerk.
Van een ommetje tot een lange tocht: de mogelijkheden zijn grenzeloos.
Balans tussen recreatie en natuur
Een wandelnetwerk helpt niet alleen om de weg te vinden, maar ook om wandelaars door het gebied te leiden. Dat is belangrijk voor de natuur. Als mensen niet weten waar ze naartoe kunnen, gaan ze zelf zoeken. Jeroen vergelijkt het met parkeren: als je een bord ziet met ‘parkeerplaats links’, dan volg je die richting. Als er geen bord staat, ga je zelf op zoek. Met wandelen werkt dat eigenlijk net zo.
“Door te bepalen welke paden onderdeel worden van het netwerk, kunnen we wandelaars langs mooie en veilige routes leiden en kwetsbare natuur ontzien.” Aanwijzingen van terreinbeheerders spelen daarbij een belangrijke rol.
Eén netwerk voor de hele provincie
Met de opening van Utrecht-Oost zijn wandelroutes nu met elkaar verbonden in één wandelnetwerk van ruim 2.800 kilometer. Bestaande themaroutes en langeafstandswandelingen blijven herkenbaar, maar zijn waar mogelijk samengevoegd in dezelfde bewegwijzering.
Dat maakt een einde aan meerdere soorten bewegwijzering door elkaar die er eerder was. Verschillende paaltjes, bordjes en stickers zorgen voor een onrustig beeld op een wandelpad. Nu staan de verschillende markeringen zoveel mogelijk samen op één paal. Het oranje knooppuntensysteem is overal hetzelfde.
En hoewel het netwerk nu compleet is, is het werk nooit helemaal klaar. De omgeving blijft veranderen. Er komen bijvoorbeeld nieuwe woonwijken, nieuwe paden, tunnels en bruggen. Soms wordt een pad juist niet meer toegankelijk of wil een terreinbeheerder wandelaars vanwege kwetsbare natuur over een andere route leiden. Het netwerk kan daar steeds op worden aangepast.
Volgens Jeroen is het wandelnetwerk daarom vooral een belangrijke basis om verder te bouwen. Meer paden en routes is niet het uiteindelijke doel; er wordt vooral gekeken naar de kwaliteit van de wandelroutes en wandelmogelijkheden in de buurt.
Ontdek je eigen omgeving
Jeroen hoopt dat inwoners het netwerk meer gaan gebruiken. Niet alleen voor hun vaste rondje door de wijk, maar juist om eens een andere kant op te gaan. Ook voor de mensen die al langer in de provincie wonen.
“Ga het ontdekken”, zegt hij. “Kies een paar knooppunten, trek je wandelschoenen aan en kijk waar je uitkomt. Misschien ontdek je een landgoed, fort, natuurgebied of uitzichtpunt waar je nog nooit bent geweest. En misschien blijkt dat allermooiste wandelpad gewoon vlak bij huis te liggen.”
Kijk voor alle wandelmogelijkheden bij jou in de buurt op routesinutrecht.nl.