Aanpak diffuus bodemlood in gemeente De Ronde Venen

Bij het bodemomderzoek in de tuinen waren 4 uitkomsten mogelijk:

1. Er is niets aan de hand.
2. Het loodgehalte is enigszins verhoogd maar blijft beneden de actiegrens: er gelden gebruikersadviezen (zie de folder (pdf) Let op lood).
3. In een deel van de tuin ligt het loodgehalte boven de actiegrens: voor dit deel zijn maatregelen genomen.
4. In de hele tuin ligt het loodgehalte boven de actiegrens: in overleg met de eigenaar zijn maatregelen genomen in een deel of de gehele tuin. 

Voor tuinen met uitkomst 3 of 4 is in overleg met de eigenaren bepaald met welke maatregelen de contactrisico’s voor spelende jonge kinderen in de tuin weggenomen konden worden. 

Men kon kiezen uit verschillende maatregelen: ontgraven van de bovenste laag en schone grond opbrengen, aanbrengen van een grasmat, boomschors of een verharding, of het plaatsen van een hek.

Bekijk de kaart van het toemaakdekgebied in gemeente De Ronde Venen.

De tuineigenaren die deelgenomen hebben aan het onderzoek, hebben het onderzoeksrapport voor de eigen tuin ontvangen.

De overheid is verplicht om de onderzoeken openbaar te maken. De informatie zal uiteindelijk  voor iedereen te raadplegen worden via het Knooppunt Bodeminformatie van de provincie Utrecht. De verwachting is dat dit in 2027 mogelijk wordt.

Of een huis in toemaakdekgebied ligt met mogelijk verhoogde loodgehalten in de bodem is na te gaan in openbare informatie. Deze informatie zal waarschijnlijk vanaf 2027 voor iedereen te raadplegen zijn via het Knooppunt Bodeminformatie van de provincie Utrecht. 

Het is openbare informatie als een huis in een gebied ligt met mogelijk verhoogde loodgehalten in de bodem. Een verkoper heeft een informatieplicht, dit betekent dat hij of zij verplicht is een koper te informeren over de mogelijke aanwezigheid van bodemverontreiniging.

Tuinen waar maatregelen zijn uitgevoerd krijgen in het Kadaster een aantekening over de loodverontreiniging en de uitgevoerde maatregelen, omdat de maatregelen door de eigenaar in stand gehouden moeten worden. Dit is een wettelijke verplichting. 

Tuinen waar alleen bodemonderzoek is uitgevoerd krijgen geen aantekening in het Kadaster.

De mogelijkheid van verhoogde loodwaarden in tuinen op toemaakdek is al langer bekend. Een aantal jaren geleden zijn de inzichten in de effecten van lood op de gezondheid van met name kinderen tot 6 jaar gewijzigd. Bij jonge kinderen kunnen er risico’s zijn bij lagere loodgehalten dan tot eerder werd aangenomen.

De gemeente en de provincie zijn daarom een samenwerking gestart om het diffuus bodemlood binnen De Ronde Venen in kaart te brengen en waar nodig maatregelen te nemen. Deze aanpak is uitgevoerd in de periode 2022 t/m 2025.

Nee. De tuinen die het projectbureau heeft onderzocht liggen in een toemaakdekgebied met mogelijke kans op bodemlood. In dit gebied kan meer dan gemiddeld lood in de bodem zitten, maar dit hoeft niet. Inmiddels heeft het projectbureau bodemonderzoek naar lood uitgevoerd in bijna 1.000 tuinen. Daarbij zijn in 24 tuinen te hoge gehalten aan lood in de bodem gevonden. In 18 tuinen zijn in afstemming met de eigenaren maatregelen genomen. In de overige tuinen nemen de eigenaren veelal zelf maatregelen in combinatie met andere werkzaamheden op het terrein.

Vanaf eind 16e eeuw werden veengebieden opgehoogd met een mengsel van bagger (slib), stalmest, stadsvuil en zand. Dit mengsel is bekend als toemaak. Toemaak is vaak te herkennen aan scherven en puinresten en bevat vaak lood. Boten met turf, gewonnen in het veengebied, voeren naar de steden en kwamen gevuld met toemaak terug. De kaart van het gebied waar toemaakdek binnen gemeente De Ronde Venen wordt verwacht vindt u onderaan deze pagina.

Vooral jonge kinderen tot 6 jaar zijn gevoelig voor lood. Dat komt doordat lood effect heeft op de hersenen, die bij jonge kinderen nog volop in ontwikkeling zijn. Daarnaast krijgen jonge kinderen vaak meer lood binnen doordat zij bij het buitenspelen via hun handen gronddeeltjes binnenkrijgen. Het effect van lood op de hersenontwikkeling wordt uitgedrukt in het verlies van enkele IQ-punten. Dit effect blijkt uit internationale onderzoeken bij grote groepen kinderen. Het is niet mogelijk om het effect van lood op het leervermogen van één kind te meten, omdat de intelligentie door veel factoren wordt beïnvloed.

Oudere kinderen en volwassenen krijgen veel minder gronddeeltjes binnen dan jonge kinderen. Zij lopen daarom alleen bij hele hoge gehalten lood in de bodem een mogelijk gezondheidsrisico. Deze hele hoge gehalten komen in het toemaakdekgebied vrijwel niet voor.

Kort contact van een jong kind met bodem verontreinigd met lood heeft nauwelijks of geen nadelig gezondheidseffect. Het gaat om langer durend contact, bijvoorbeeld op plekken waar het kind dagelijks speelt. Dat kan mogelijk leiden tot een nadelig effect op het leervermogen. Jonge kinderen zijn de belangrijkste risicogroep.

Als bodemonderzoek uitwijst dat er gezondheidsrisico’s voor lood zijn, dan zijn er verschillende manieren om blootstelling aan bodemlood tegen te gaan. Het is altijd belangrijk om de gebruiksadviezen uit de folder Let op Lood (pdf) op te volgen. 

Bij lood in de bodem boven de actiewaarde zijn verdergaande maatregelen nodig. Het gaat dan om ontgraven en afvoeren van verontreinigde grond, ophogen met een laag schone grond of het aanbrengen van een grasmat, boomschors of verharding. De maatregelen zijn bepaald in overleg met de bewoners. Per tuin zijn op maximaal 200 m2 maatregelen uitgevoerd. Dit biedt voldoende veilige speelruimte voor kinderen van 0-6 jaar.

Als u niet weet of er lood in uw tuin zit, en uw tuin is niet opgehoogd of afdoende verhard, dan kunt u risico’s beperken door de volgende adviezen op te volgen: 

• Laat uw kinderen hun handen wassen na het buitenspelen;
• Laat kinderen niet op onbedekte mogelijk verontreinigde bodem (“kale bodem”) spelen;
• Bedek de bodem met gras, struiken of vaste planten. Een kunstgrasmat of bestrating, bij voorkeur waterdoorlatend, zorgt ook voor een goede bedekking;
• Kies voor een zandbak met schoon wit zand;
• Kweek groente en fruit in plantenbakken met schone grond (potgrond of tuinaarde);
• Was zelf uw handen na het tuinieren in eigen tuin en voor het eten;
• Was zelfgekweekte groenten en fruit grondig;
• Ga de inloop van grond in huis tegen door schoenen uit te doen bij het naar binnen lopen;
• Stofzuig of dweil regelmatig uw huis.

In de folder Let op Lood staat dit ook genoemd.

Dat hangt af van welke groenten en fruit en hoe vaak het wordt gegeten. In de praktijk blijkt vaak dat de risico’s van het eten van groenten die geteeld zijn op verontreinigde grond beperkt zijn. Werken in een moestuin kan door hand-mondcontact leiden tot blootstelling. Het is verstandig om blootstelling aan lood zo veel mogelijk te voorkomen. Door de GGD wordt geadviseerd om een moestuin in bakken te maken die gevuld zijn met (niet verontreinigde) potgrond. Daarnaast is het verstandig om groente waaraan grond blijft hangen, zoals wortels, goed af te spoelen voor gebruik  en goed handen te wassen na het tuinieren. Als vaak  groenten uit de moestuin worden gegeten, dan is het verstandig om de bodem te laten onderzoeken. 

Nee. De tuinen die het projectbureau heeft laten onderzoeken liggen in het zogenaamde toemaakdekgebied. Daar kunnen hogere waarden voor lood in de bodem aanwezig zijn, maar dit hoeft niet. Dit komt omdat veengebieden in het verleden werden opgehoogd met een mengsel van bagger, stalmest, stadsvuil en zand. Dit mengsel - bekend als toemaak - is te herkennen aan scherven en puinresten. Dit materiaal bevatte vaak lood, maar in erg wisselende hoeveelheden. De hoeveelheid lood in de bodem kan daarom per plek sterk verschillen.

Uit het bodemonderzoek naar lood in bijna 1.000 tuinen binnen het toemaakdekgebied in de gemeente De Ronde Venen vanaf 2022 tot en met eind 2025 blijkt deze kans circa 2 procent te zijn.

Nee, u kunt niet aan de grond zelf zien of er lood in zit. Dit moet echt worden gemeten.

De bodemonderzoeken zijn uitgevoerd door een gespecialiseerd adviesbureau. In iedere onderzochte tuin hebben zij met de hand 10 gaten geboord van ongeveer 30 cm diep en 7 cm doorsnede. De onderzoekers boorden alleen op plekken waar contact met grond in de tuin mogelijk was.

Met het onderzoek heeft het projectbureau mogelijke risico’s door blootstelling aan lood in de bodem in kaart gebracht. Contact met de bodem vindt normaal gesproken alleen plaats op onverharde terreindelen en alleen aan grond tot een diepte van ongeveer 30 cm (de zogenaamde contactzone).

In 2022-2024 heeft het projectbureau bewoners binnen het toemaakdekgebied per brief uitgenodigd om deel te nemen aan het bodemonderzoek. Na ontvangst van de brief konden bewoners zich via deze website aanmelden. Bijna 30 % van de tuinen in het toemaakdek zijn aangemeld voor deelname aan het onderzoek. Na aanmelding zijn bijna 1.000 tuinen onderzocht. 

Vanaf 2026 is aanmelding voor deelname aan het onderzoek in de tuinen niet meer mogelijk, omdat het project eind 2025 is beëindigd. 

In 2019 zijn 21 speelplaatsen binnen gemeente De Ronde Venen onderzocht. Bij drie speelplaatsen zijn licht verhoogde gehalten lood aangetroffen. Hier zijn maatregelen genomen om blootstelling aan lood tegen te gaan. Op alle overige speelplaatsen zijn geen loodrisico’s geconstateerd. 

In 2020 zijn binnen De Ronde Venen 11 moestuincomplexen onderzocht. Bij één locatie was het gehalte lood dusdanig hoog dat deze locatie uit gebruik genomen is als moestuin. Op alle overige moestuinen waren de gehalten lood dusdanig laag dat geen maatregelen nodig waren.

Het onderzoek door het projectbureau was alleen op bodemlood gericht. Als tijdens het onderzoek andere verontreinigingen (puin, afval, asbest, olie etc.) werden waargenomen, zijn deze in het kader van de informatieplicht vermeld in het onderzoeksrapport. Het projectbureau heeft daar verder niets mee gedaan. Indien gewenst kan de eigenaar zelf actie vervolgonderzoek laten doen.

Het projectbureau heeft zowel de onderzoeken als de maatregelen betaald die nodig waren in tuinen waar bodemlood boven de risicowaarden werd aangetoond. De maatregelen zijn gefinancierd met een Rijkssubsidie in het kader van de landelijke aanpak van diffuus bodemlood.

De wetgeving bepaalt dat de vervuiler betaalt voor maatregelen om risico’s van bodemverontreinging ongedaan te maken. Voor de verontreiniging met lood in de bodem van het toemaakdekgebied van De Ronde Venen is het niet mogelijk om de vervuiler aan te wijzen. Deze verontreinigingen zijn lang geleden en verspreid over een groot gebied ontstaan.

Als bodemonderzoek uitwijst dat er gezondheidsrisico’s zijn door lood in de bodem, dan zijn er verschillende manieren om blootstelling aan bodemlood tegen te gaan. Het is altijd belangrijk om de gebruiksadviezen uit de folder Let op lood op te volgen. 

Bij lood in de bodem boven de actiewaarde zijn verdergaande maatregelen nodig. Het gaat dan om ontgraven en afvoeren van verontreinigde grond, ophogen met een laag schone grond of het aanbrengen van een grasmat, boomschors of verharding. De maatregelen zijn bepaald in overleg met de bewoners. Per tuin zijn op maximaal 200 m² maatregelen uitgevoerd. Dit biedt voldoende veilige speelruimte voor kinderen van 0-6 jaar.

Deelname of het nemen van maatregelen was niet verplicht. U kunt als tuineigenaar alleen in het kader van een aanvraag voor bouw of verbouw worden verplicht tot bodemonderzoek en zo nodig tot het nemen van maatregelen. Zie voor de regels het Beleidskader Diffuus lood Gemeente De Ronde Venen (te vinden op www.overheid.nl). 

Laat u bij de uitvoering van grondwerkzaamheden ondersteunen door een milieuadviesbureau. Wilt u in uw tuin graven of grond afvoeren? Voor grondverzet op een locatie waar een bodemverontreiniging aanwezig is, zijn vanaf 1 januari 2024 regels opgenomen in de Omgevingswet. Voor het toemaakdekgebied van De Ronde Venen gelden afwijkende regels. Zie daarvoor het Beleidskader Diffuus lood Gemeente De Ronde Venen (te vinden op www.overheid.nl). Een milieuadviesbureau kan u hierbij helpen. U kunt ook contact opnemen met Omgevingsdienst Utrecht via het algemene telefoonnummer 030 70 20 32 00.

De eigenaar van de tuin is verantwoordelijk voor het in stand houden van de genomen maatregelen ter voorkoming van contact met bodemlood. De gemeente of omgevingsdienst kan hierop handhaven.