Knooppunten

Haltes komen het meeste voor in het ov-netwerk. We definiëren haltes als de opstap- en uitstaplocaties waar je in de bus, tram, metro of trein kan stappen. In de provincie Utrecht zijn er circa 3.000 haltes aanwezig. Het overgrote deel van deze haltes is te vinden in de (middelgrote) steden van de provincie en hebben een beperkt aantal voorzieningen. Haltes worden in de provincie Utrecht vaak aangedaan door reguliere buslijnen en in sommige gevallen door een tramlijn, buurtbus of U-flex. In het geval van een halte is er in de meeste gevallen geen overstapmogelijkheid op een andere ov-modaliteit en kenmerkt een halte zich door reisopties in één of twee windrichtingen. Reizigers gaan meestal lopend of met de fiets naar de halte. 

Daar waar haltes wel mogelijkheden bieden om over te stappen op meerdere lijnen en/of ov-modaliteiten, dan wel in meer dan twee windrichtingen is te reizen, is er sprake van een bijzondere situatie. In een dergelijk geval is deze plek een knooppunt. Op een knooppunt is er sprake van grotere aantallen reizigers en zijn er aanvullende voorzieningen die het comfort en de beleving voor de reiziger vergroten. Het is een fysieke plek waar veel samenkomt en waar reizigers gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer en andere (deel-)vervoerswijzen. Het knooppunt kenmerkt zich door een verzameling van begin- en eindpunten van ov-lijnen en verbindt (inter)nationaal, (boven)regionaal en lokaal openbaar vervoer met elkaar. Naast de mobiliteitsfunctie, is het ook een plek om te ontmoeten, verblijven en eventueel te ontwikkelen. Door de strategische ligging en de aanwezigheid van de vele (mobiliteits-)voorzieningen, zijn dit interessante plekken om wonen, werken en voorzieningen te realiseren en concentreren. Afhankelijk van de locatie van het knooppunt in het netwerk en de stedelijke context neemt de waarde toe en vraagt dit om kwalitatief hoogwaardige voorzieningen.

Naast de haltes en knooppunten zijn er hubs. De Mobiliteitsalliantie (een landelijk samenwerkingsverband van overheden, vervoerders en private partijen die adviseert over mobiliteit) definieert een (mobiliteits-)hub als “een fysieke locatie die de overstap/overslag naar de meest optimale modaliteit voor de vervolgreis mogelijk maakt”. De definitie die de Mobiliteitsalliantie geeft aan hubs bevat kenmerken van de definitie van een knooppunt. De hub bouwt voort op eerdere initiatieven voor knooppuntontwikkeling, waaronder Park+Ride (hierna P+R) en Park+Bike (hierna P+B) (Bron: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat). Een hub valt daardoor qua functie tussen een halte en knooppunt in en speelt een belangrijke rol in het BRT-netwerk in de provincie. Met hubs worden verschillende vervoersmodaliteiten en regionale en/of lokale ov-netwerken verbonden op centrale plekken in steden, dorpen en het buitengebied. Daarmee fungeren hubs als het begin- eind- of overstappunt in de reis. De combinatie van BRT, (fiets)parkeerplaatsen en deelmobiliteit vergroot de reismogelijkheden en keuze voor de reizigers. Naast mobiliteit biedt een hub ook een prettige omgeving en ruimte voor aanvullende functies die goed samen gaan met de ov-reis, zoals ontmoetingsplekken of pick-up punten voor pakketjes of boodschappen.

• Aantrekkelijk verknopen: betere bereikbaarheid van het knooppunt te voet, met de fiets en openbaar vervoer – en waar nodig – met de auto.
• Aantrekkelijk reizen: meer reizigersgemak van de transfer, het overstappen van de ene op de andere vervoerwijze en de voor het reizen noodzakelijk voorzieningen. Denk aan voldoende parkeer-, fietsenstalling- en oplaadvoorzieningen, kaartverkoop en reisinformatie, maar ook de ontwikkeling van deelmobiliteit.
• Aantrekkelijk verblijven: veraangenamen van de wachttijd bij de overstap met aanvullende voorzieningen (zoals een overdekte wachtruimte, toiletten, en commerciële voorzieningen) en door (ruimtelijke) aantrekkelijkheid van het knooppunt.
• Aantrekkelijk ontwikkelen: benutten van de ruimtelijke en economische potentie van het knooppunt en de directe omgeving.

Elk van de 67 OV-knooppunten in de provincie Utrecht wordt jaarlijks geschouwd op de aanwezigheid en bezettingsgraad van auto- en fietsparkeerplaatsen. Ook de thema's schoon, heel en veilig worden jaarlijks onderzocht. Om het jaar wordt op elk knooppunt onderzocht welke voorzieningen aanwezig zijn. We kijken niet alleen naar dit soort objectieve gegevens over onze knooppunten, maar ook de mening van de reiziger vinden wij erg belangrijk. We hebben een onderzoek genaamd de Knooppunt Belevingsmonitor ontwikkeld waarin elke drie jaar reizigers op alle knooppunten worden gevraagd naar hun oordeel over het functioneren van dit knooppunt. We vragen ze naar zaken zoals reisinformatie en looproutes, veiligheid (zowel overdag als 's avonds), ov-aanbod en deelmobiliteit, voorzieningen (zoals fiets- en autoparkeerplaatsen en de werking van liften en roltrappen) en sfeer/beleving (aantrekkelijkheid van het knooppunt).

Sinds een aantal jaar houdt de provincie Utrecht een online dashboard bij waarin alle informatie die relevant is voor de ontwikkeling van ov-knooppunten en hubs samenkomt. Denk aan informatie op het gebied van grondgebruik en planologische restricties, milieuzaken zoals groenkaarten en bodemdaling en natuurlijk mobiliteitsaspecten zoals reizigersdata, invloedsgebieden en informatie over deelmobiliteit, sociale veiligheid en toegankelijkheid van knooppunten/hubs. We gebruiken hiervoor zowel data die we zelf verzamelen uit onze schouw en Knooppunt Belevingsmonitor als data van externen, bijvoorbeeld van het CBS, PBL, Kadaster en RIVM. 

Nieuwsgierig geworden? Bekijk het Dashboard OV-knooppunten/hubs.