De provincie Utrecht is een provincie met een hele hoge druk op de ruimte. De beschikbare ruimte moet goed verdeeld worden, omdat er veel belangrijke opgaven zijn, zoals voor energie, woningbouw, recreatie, werk, natuur, landbouw, defensie, waterbeheer en bodem. De provincie richt zich op het goed inpassen van deze ingewikkelde opgaven in de ruimte, waarbij samenwerking in de gebieden centraal staat.
Samen aan de slag
Die samenwerking gebeurt met verschillende partners, zoals het Rijk, gemeenten, waterschappen, belangenorganisaties, bedrijven en andere betrokken partijen. Door samen aan deze opgaven te werken, zorgt de provincie ervoor dat alles een goede plek krijgt in de beschikbare ruimte. Daarbij wordt gekeken naar de kwaliteit van leven en naar een leefomgeving die ook in de toekomst goed blijft. Dit wordt concreet vastgelegd in verschillende projecten en gebiedsontwikkelingen.
De toekomst van de Utrechtse Heuvelrug, tussen Amersfoort en Zeist, vraagt om samenwerking van veel partijen. De afgelopen periode hebben provincie, gemeenten, waterschappen en Defensie nauw samengewerkt om te verkennen hoe het verder moet met dit waardevolle gebied, waar natuur, wonen, werken, water, recreatie en defensie elkaar tegenkomen. Het resultaat van dit onderzoek is nu klaar: het gebiedsperspectief Amersfoort tot Zeist, een gezamenlijke verkenning naar de toekomst van dit gebied.
Wat is het gebiedsperspectief?
Het gezamenlijke onderzoek is nu afgerond. Het resultaat is het gebiedsperspectief Amersfoort tot Zeist. In dit gebiedsperspectief staan de uitkomsten van het onderzoek dat in beeld brengt welke keuzes en dilemma's er spelen. Bijvoorbeeld wat er ruimtelijk wel en niet samen kan gaan. Denk aan hoe de groei van Defensie mogelijk is, hoe de natuur in het gebied kan worden versterkt en waarom het belangrijk is om zorgvuldig om te gaan met het water in de bodem. Het gebiedsperspectief vormt zo een gezamenlijke basis voor toekomstige plannen.
Een uniek gebied
Dit stuk van de Utrechtse Heuvelrug is een bijzonder en waardevol gebied. Mensen komen hier graag om te wandelen, fietsen en te genieten van rust en ruimte. Het gebied is volop in beweging: extremer weer zorgt voor veranderingen in de natuur en de grondwaterstand, de vraag naar woon- en werkruimte neemt toe en om ons land veilig te houden, is er meer ruimte nodig voor kazernes en oefenterreinen. Daarom is het belangrijk om alle wensen en belangen in dit gebied zo goed mogelijk te verenigen.
Waarom samenwerken?
Omdat er op de Utrechtse Heuvelrug zoveel verschillende belangen en wensen samenkomen, zijn de provincie, de gemeenten Amersfoort, Leusden, Soest en Zeist, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en het ministerie van Defensie samen een onderzoek gestart. Het doel van dit onderzoek is om natuur, wonen, werken, water, recreatie en ruimte voor defensie in dit bijzondere gebied goed op elkaar af te stemmen.
Hoe nu verder?
Het gebiedsperspectief is nog geen beleid of concreet plan. De provincie, gemeente, waterschappen en Defensie gebruiken het gebiedsperspectief als basis om samen verder te werken en afspraken te maken. Begin 2026 worden deze afspraken vastgelegd in een gezamenlijk bestuursakkoord. Daarna beslissen de gemeenteraden, Provinciale Staten en andere besturen over de uitwerking, bijvoorbeeld in provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies of programma's. Bij de uitwerking worden bewoners en andere belanghebbenden actief betrokken.
Uitwerking in provinciale omgevingsvisie en omgevingsverordening
In 2026 wordt een nieuwe versie van de provinciale omgevingsvisie en omgevingsverordening vastgesteld. Het ontwerpend onderzoek voor het gebiedsperspectief Amersfoort tot Zeist is ook benut voor het ontwerp van deze omgevingsvisie en omgevingsverordening. Zo is er onder andere meer ruimte voor de groeiopgave van Defensie gemaakt.
In 2012 is besloten dat de mariniers uit Doorn zullen vertrekken. Daardoor komt het terrein van de kazerne in Doorn vrij voor een andere bestemming. Samen met de gemeente Utrechtse Heuvelrug en het Rijksvastgoedbedrijf werkt de provincie Utrecht aan een nieuwe invulling van het kazerneterrein. Om verschillende redenen heeft de verhuizing van de mariniers vertraging opgelopen. Daarom is ook het proces van de herbestemming tijdelijk stilgelegd. Zodra de verkenning weer wordt hervat, zullen belanghebbenden opnieuw worden uitgenodigd om actief mee te denken.
Communicatie over de Marinierskazerne Doorn vindt plaats via de projectwebsite Marinierskazerne Doorn. Hier zijn ook de actuele ontwikkelingen te vinden.
De Vinkeveense Plassen is een bijzonder gebied in onze provincie. Het ligt binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en is aangewezen als dagrecreatieterrein. Kenmerkend voor het gebied zijn de verschillende legakkers: kleine eilandjes met steile oevers. De gemeente De Ronde Venen heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een nieuw bestemmingsplan voor dit gebied. Op 13 mei 2025 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld en sinds 22 oktober van hetzelfde jaar is het plan in werking getreden. Vanwege de verschillende provinciale belangen en de complexiteit van het gebied werkt de provincie Utrecht sinds 2021 actiever samen met de gemeente.
De huidige situatie op de plassen, met meer dan 1.750 illegale bouwwerken, is erg ongewenst. Het nieuwe bestemmingsplan zorgt voor een duurzame oplossing voor de toekomst van de Vinkeveense Plassen.
Het doel van het nieuwe bestemmingsplan is het behouden van het legakkerlandschap, dat cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol is. Ook staan het behoud van recreatie en het beschermen en waar mogelijk versterken van de natuurwaarden centraal. De oevers van de legakkers zijn erg steil, kunnen door het weer afbrokkelen en moeten daarom goed onderhouden worden, bijvoorbeeld met beschoeiing of natuurvriendelijke oevers. Voor de eigenaren betekent dit een flinke investering in hun legakkers.
Op dit moment is bouwen op de legakkers niet toegestaan. Het nieuwe bestemmingsplan maakt onder bepaalde voorwaarden bebouwing wel mogelijk, mits aan bouwcriteria wordt voldaan. De gemeente heeft hiervoor een ontheffing gekregen van het verstedelijkingsverbod van Gedeputeerde Staten.
Tussen de A12-knooppunten Oudenrijn en Lunetten ligt het plangebied A12-zone. Dit is een onderdeel van het ontwikkelingsgebied Groot Merwede. De A12-zone bestaat ten noorden van de A12 uit de Woonboulevard, Papendorp en Merwedekanaalzone deelgebied zes. En ten zuiden van de snelweg uit de gebieden Galecopperzoom, Westraven, een deel van Laagraven en een deel van het bedrijventerrein De Liesbosch. Dit hele gebied is een van de laatst mogelijke grootschalige ontwikkelingslocaties in de buurt van Utrecht en Nieuwegein. De A12-zone kan uitgroeien tot een nieuw stedelijk centrum met een snelle OV-verbinding, waar gewoond en gewerkt kan worden.
Voor onder meer de A12-zone bestaat het samenwerkingsverband U Ned, waarbij centrale, regionale en lokale overheden samenwerken. Binnen U Ned wordt nagedacht over de beste manier om de A12-zone te veranderen in een prettige woon- en leefomgeving, met ruimte voor bedrijven. Dit gebeurt in het MIRT-onderzoek A12-zone in samenhang met Rijnenburg. Een belangrijk onderdeel daarvan is de vraag waar en hoe de toekomstige woningen en bedrijven een plek in het gebied kunnen krijgen, en welke voorzieningen daarvoor nodig zijn. Daarbij moet de overlast van de A12 en omliggende bedrijvigheid worden opgelost of verminderd. Het doel is om een gezonde en veilige woon- en leefomgeving voor de toekomstige bewoners te maken. Ook wordt er gekeken naar de bereikbaarheid van de woningen en bedrijven, via de weg en het openbaar vervoer.
Naast dat Laagraven Oost een groen deel is van de A12-zone, is het ook een onderzoeksgebied voor Groen Groeit Mee. Dit betekent dat er in Laagraven Oost wordt gewerkt aan het versterken van het groen en de recreatiemogelijkheden.
Het Kromme Rijngebied gelegen tussen Utrecht, Bunnik, Wijk bij Duurstede en Zeist, vormt een karakteristiek en waardevol landschap met een rijke cultuurhistorie en een belangrijke ecologische functie. Tegelijkertijd heeft het gebied te maken met een groeiend aantal ruimtelijke opgaven die een plek moeten krijgen: van woningbouw en mobiliteit tot landbouw, bodem en water, recreatie, natuur en energie. Deze opgaven zijn belangrijk en niet los van elkaar te zien, maar de beschikbare ruimte is beperkt.
Samenhangende regio
Het gebied is een belangrijke schakel tussen het stedelijke en landelijke landschap van de provincie Utrecht. Het verbindt het omliggende buitengebied, de dorpen en de stedelijke centra — waaronder Utrecht, Houten, Bunnik, Odijk, Werkhoven, Wijk bij Duurstede, de Utrechtse Heuvelrug en Zeist — tot één samenhangende regio. Historische structuren zoals de Kromme Rijn, de Limes en de Koningsweg lopen door het gebied. In de dorpen en stedelijke centra wordt gewoond en gewerkt, waardoor dagelijks een intensieve stroom forensen door het gebied verplaatst. Op recreatief vlak is het gebied van grote betekenis, met werelderfgoed waterliniegebied en de recreatiegebieden Amelisweerd-Rhijnauwen, Nieuw Wulven, Langbroekerwetering en de Utrechtse Heuvelrug. Ook de agrarische sector is sterk aanwezig in dit gebied. De Kromme Rijnstreek kenmerkt zich door gunstige omstandigheden voor agrarische bedrijvigheid, vooral voor akkerbouw, fruitteelt en melkveehouderij. Door het agrarisch gebruik is in dit gebied de waterkwaliteit steeds meer onder druk komen te staan. Ook is er een toenemende vraag naar recreatiemogelijkheden.
De hoofdinfrastructuur; het spoor, de (snel)weg, waterwegen en fietspaden zorgen voor goede verbindingen met de stad Utrecht en de rest van Nederland. De andere kant is dat deze belangrijke verbindingen barrières vormen, voor voetgangers en fietsers en ook voor flora en fauna.
De gemeente Houten onderzoekt de mogelijkheid voor het ontwikkelen van Houten Oost. Daarnaast onderzoekt de gemeente Bunnik de mogelijkheid om ten zuiden van de A12 een groen en duurzaam bedrijvenpark te ontwikkelen. Ook de gemeente Wijk bij Duurstede heeft een aantal wensen op het gebied van woningbouw. Tenslotte worden er ook in de randen van het Kromme Rijngebied ontwikkelingen gepland en onderzocht.
Toekomst
Om tot een toekomstbestendige en duurzame inrichting van het Kromme Rijngebied te komen, is het noodzakelijk om te onderzoeken óf en op welke manier deze ruimtelijke opgaven een plek kunnen krijgen in het gebied. Dit gebiedsonderzoek voert de provincie Utrecht in samenwerking met de gemeenten Bunnik, Houten, Wijk bij Duurstede en de U10 uit. Het gebiedsonderzoek gaat in februari 2026 van start en de planning is om het onderzoek in maart 2027 af te ronden. Aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek kunnen de verschillende partijen gegronde en onderbouwde ruimtelijke keuzes voor het gebied maken.
Contact
Vragen aan de provincie over bovenstaande onderwerpen kunt u mailen naar AtotZ@provincie-utrecht.nl.