"Waarom zou ik eigenlijk gaan fietsen?" Tot voor kort stelde Hasan Yildirim zichzelf die vraag regelmatig. Hoewel hij in Utrecht woont en alles dichtbij heeft, koos hij meestal voor de auto of het openbaar vervoer. Dat veranderde toen hij zijn auto 30 dagen aan de kant zette en alles met de fiets deed. Zijn ervaringen zijn vastgelegd in de documentaire 30 dagen zonder.
Met de documentaire laat de provincie Utrecht zien dat de keuze voor de fiets soms eenvoudiger is dan mensen denken. Hasan ontdekt welke kleine onzekerheden hem van de fiets hielden.
Hasan groeide niet op als fanatieke fietser. Zoals veel Nederlanders fietste hij vroeger naar school, maar later verdween de fiets steeds meer uit beeld. "Ik had eigenlijk geen goede fiets. En als je niet fietst, pak je al snel de auto of de bus. Op een gegeven moment denk je niet eens meer na over de fiets."
Een onverwachte uitdaging
Het idee voor de challenge ontstond tijdens een duurzaamheidsproject in Overvecht, waar Hasan als docent van Hogeschool Utrecht bij betrokken was. Studenten bedachten manieren om meer mensen op de fiets te krijgen. Hasan daagde hen uit: "Neem mij als voorbeeld. Hoe zouden jullie mij op de fiets krijgen?"
Via het project ontmoette hij Belle de Gast, fietsburgemeester van Utrecht. Hasan vertelde dat hij nooit fietste. Belle kon zich dat nauwelijks voorstellen. Hun gesprekken maakten hem nieuwsgierig.
Ik vroeg me af: hoe doen al die mensen dat eigenlijk? Waarom vinden zij fietsen zo leuk?
Samen bedachten ze een uitdaging: Hasan zou zijn auto 30 dagen laten staan en zoveel mogelijk de fiets pakken. Zo ontstond de challenge die centraal staat in de documentaire.
Twijfels en drempels
Vooraf had Hasan veel vragen. "Hoe moet ik me kleden? Welke route neem ik? Wat als mijn fiets kapotgaat? Hoe lang doe ik erover om op mijn werk te komen?"
Juist die herkenbare twijfels zorgen er vaak voor dat mensen niet beginnen met fietsen. Daarom stimuleert de provincie Utrecht inwoners om vaker de fiets te pakken en zelf te ontdekken wat dat oplevert. Het zijn vaak geen grote obstakels, maar kleine onzekerheden die ervoor zorgen dat iemand niet begint. Daarom besloot Hasan het experiment serieus aan te pakken. Hij kreeg een goede fiets en verzamelde mensen om zich heen die hem konden helpen. "Dat maakte echt verschil. Je hebt mensen nodig die enthousiast zijn en die laten zien dat het kan."
De eerste kilometers
In maart dit jaar stapte Hasan voor het eerst op de fiets voor zijn rit naar het werk. Ongeveer tien kilometer. Al na de eerste dagen veranderde zijn beeld. Het mooie weer hielp mee, maar vooral het gevoel verraste hem.
Je komt wakker aan op je werk. In de auto of bus zit je vooral stil. Op de fiets ben je al actief voordat je werkdag begint.
Utrecht met andere ogen
Gaandeweg ontdekte Hasan iets onverwachts. Hij leerde zijn stad opnieuw kennen. Met de auto volg je vaste routes. Op de fiets ga je zoeken naar de prettigste weg. Niet altijd de kortste route, maar wel de fijnste. "Je ontdekt nieuwe straten, parken en fietspaden. Je gaat nadenken over asfalt, verkeerslichten en rustige routes." Goede fietsroutes maken het makkelijker en aantrekkelijker om de fiets te pakken. Daarom werkt de provincie Utrecht aan een regionaal fietsnetwerk met doorfietsroutes tussen steden en dorpen.
Hij begon zelfs vaste gezichten te herkennen op zijn route. "Er is een oudere vrouw die ik regelmatig tegenkom. Zij zegt altijd vriendelijk goedemorgen. Dat soort contact heb je in de auto eigenlijk nooit."
Het domino-effect thuis
De challenge bleek een domino-effect te hebben en bleef niet beperkt tot Hasan zelf. Zijn gezin begon mee te veranderen. Zijn zoon pakte vaker de fiets. Zijn dochter, die normaal liep of de bus nam, begon na te denken over een fiets. Zijn vrouw fietst inmiddels regelmatig mee in het weekend. "We fietsen nu bijvoorbeeld naar Breukelen of de binnenstad van Utrecht. Dat deden we vroeger eigenlijk nooit."
Da’s zo gefietst-app als stok achter de deur
Tijdens de challenge gebruikte Hasan de app Da's zo gefietst. Die registreert automatisch hoe iemand reist en laat zien hoeveel kilometers zijn afgelegd met de fiets, auto, het openbaar vervoer of te voet. Voor Hasan werd de app al snel een extra motivatie om door te zetten.
"Je ziet hoeveel je eigenlijk fietst. Vooral die kleine ritjes tellen op." Via de app kon hij zijn ritten bijhouden, uitdagingen aangaan en badges verdienen. Soms kreeg hij een melding dat hij virtueel een nieuwe bestemming had bereikt. "Dan krijg je bijvoorbeeld een bericht dat je Basel hebt bereikt. Dat klinkt misschien gek, maar daar word je toch enthousiast van."
Ook keek hij regelmatig naar de prestaties van andere deelnemers. "Het is leuk om te zien waar andere mensen naartoe fietsen. Je moedigt elkaar een beetje aan."
De app maakte hem bovendien bewuster van zijn reisgedrag. Daardoor keek hij anders naar zijn dagelijkse keuzes. "Soms dacht ik: ik heb vandaag nog niet gefietst. Dan maakte ik 's avonds nog een rondje door de stad."
Fietsen is voor iedereen
Een belangrijke les uit de documentaire is dat fietsen volgens Hasan niet alleen iets is voor een bepaalde groep. "Ik dacht vroeger dat fietsen vooral voor andere mensen was."
Tijdens de opnames ontmoette hij mensen van allerlei leeftijden en achtergronden. Ook zag hij initiatieven die fietsen toegankelijker maken, zoals fietslessen voor volwassenen en projecten waarbij gebruikte fietsen een tweede leven krijgen.
"Ik ontdekte dat er veel meer mogelijkheden zijn dan ik dacht. Er zijn betaalbare fietsen, leenfietsen en organisaties die helpen met onderhoud."
En nu?
De dertig dagen zijn voorbij, maar Hasan viel niet terug in zijn oude patroon. Hij fietst nu regelmatig naar zijn werk, vrienden, familie en de sportschool. De auto gebruikt hij minder vaak en hij denkt zelfs na over een toekomst met deelvervoer.
Bekijk de documentaire
De documentaireserie 30 dagen zonder is gemaakt door Story2tell. Alle afleveringen zijn ook terug te kijken via www.rtvutrecht.nl/kijk.