Gewasbeschermingsmiddelen (GBM) zijn stoffen die worden gebruikt om landbouwgewassen te beschermen, bijvoorbeeld door het bestrijden van insecten, schimmels en onkruiden. De ontwikkeling van deze middelen heeft een belangrijke rol gespeeld in het verbeteren van de opbrengst en kwaliteit van gewassen. Kapitaalintensieve teelten, waaronder bijvoorbeeld bloembollen en fruit, zijn ondanks het verminderen van het gebruik, nog grotendeels afhankelijk van deze middelen voor de huidige productiestandaarden. De landbouwsector is de grootste gebruiker van gewasbeschermingsmiddelen. De middelen worden ook gebruikt door particulieren en beheerders van sport- en recreatieterreinen.
Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
Gewasbeschermingsmiddelen staan de laatste jaren volop in de belangstelling. Er zijn zorgen over de (onbedoelde) negatieve effecten (van de residuen) van GBM. De zorgen gaan over waterkwaliteit, kwaliteit van de natuur en mogelijke effecten op gezondheid van mensen en dieren. Er zijn recente wetenschappelijke studies die deze zorgen onderschrijven. Tegelijkertijd is er ook nog veel onbekend over de precieze oorzaken en gevolgen van deze middelen.
De provincie wil het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen maximaal terugdringen. Wij onderzoeken daarom alle mogelijkheden om als provincie het gebruik van GBM die onbedoeld schadelijk zijn terug te dringen. De provincie heeft een duidelijke taak om natuur en grondwater te beschermen. Daarom ligt daar de komende jaren de focus op.
Natuur: Natura 2000-gebieden
Gewasbeschermingsmiddelen kunnen schadelijk zijn voor planten en dieren waartegen het middel niet is bedoeld, maar die er toch mee in aanraking komen. Zo is duidelijk geworden dat GBM ook in Natura 2000-gebieden worden aangetroffen. Naar aanleiding van een rechterlijke uitspraak van de Raad van State in 2025 is hierdoor de vrijstelling van het gebruik van GBM komen te vervallen. We zijn in gesprek met andere provincies, het Rijk, sector- en milieuorganisaties over hoe we passend beleid en maatregelen hiervoor kunnen ontwikkelen die enerzijds recht doen aan de natuurwaarden en anderzijds agrariërs ook perspectief bieden. Op dit moment nemen wij via het Interprovinciaal Overleg (IPO) deel aan het proces dat moet leiden tot een landelijk convenant gewasbeschermingsmiddelen.
Water: Joint fact finding – gewasbescherming en water
Er zijn zorgen over de gevolgen van restanten van gewasbeschermingsmiddelen in grondwaterbeschermingsgebieden. Daarom heeft de provincie een onderzoek gestart. Na gesprekken met betrokken partijen is besloten om dit onderzoek, uitgevoerd door het Centrum voor Landbouw en Milieu, uit te breiden met een werkgroep met belanghebbenden. Drinkwaterbedrijven, sectorpartijen en waterschappen zijn inmiddels aangesloten bij het onderzoek. Door gezamenlijk de onderzoeksresultaten te bespreken wordt gezocht naar de feiten rondom GBM in het (grond)water. Het onderzoek loopt nog en in het najaar wordt de rapportage verwacht.